,

Har du hovudpine? Vi treng deg!

Oslo Universitetssykehus og NorHead søkjer deltakarar til eit forskingsprosjekt om hovudpine. Dersom du er over 18 år og har plager med hovudpine – med eller utan nakkesmerter – kan du vere akkurat den vi leitar etter.

Forskingsprosjektet har som mål å lære meir om samanhengen mellom hovudpine og nakkesmerter, og korleis desse plagene best kan behandlast. Di deltaking kan bidra til å gi betre hjelp til dei mange som lever med hovudpine til dagleg.

For å få meir informasjon om prosjektet og korleis du kan delta, ta kontakt med kiropraktoren din.

Altfor mange pasientar vert behandla feil

Tekst: Ole Kristoffer Larsen, kiropraktor og senior fagrådgjevar i Norsk Kiropraktorforening
JANUAR 2026

Ryggsmerter er ein av dei vanlegaste helseplagene våre. Likevel får mange pasientar behandling som ikkje verkar, som vert gjeven for seint, eller som i verste fall gjer meir skade enn nytte. Det fører ikkje berre til unødvendig liding for den enkelte, men òg til store og unødvendige kostnader for samfunnet.
Vi har eit solid kunnskapsgrunnlag for kva som bør prioriterast og kva som bør unngåast. Det gjev oss eit tydeleg ansvar for å handle deretter.

Kor stort er problemet?

Ryggsmerter toppar lista over årsaker til funksjonstap. I 2020 var heile 619 millionar menneske råka på verdsbasis, og talet aukar raskt. Innan 2050 er det venta at talet vil nå 843 millionar [1].

I Noreg er muskel- og skjelettlidingar, særleg rygg- og nakkesmerter, blant dei største årsakene til helsetap i arbeidsfør alder [2]. Vi veit òg at lågare sosioøkonomisk status aukar sannsynet for å falle ut av arbeidslivet [3], og tala tyder på at dei sosiale helseforskjellane er aukande [4]. NAV-tal viser at kvar femte person i yrkesaktiv alder står utanfor arbeid eller utdanning, og at muskel- og skjelettlidingar er ein av dei viktigaste årsakene til dette [5, 6].

Tal frå Oslo Economics anslår at rygg- og nakkesmerter kostar samfunnet over 220 milliardar kroner kvart einaste år – eit beløp som truleg er vesentleg høgare i dag [7].

Kvar femte person i yrkesaktiv alder står utanfor arbeid eller utdanning, og muskel- og skjelettlidingar er ein av hovudårsakene.

Kva veit vi om behandling?

I 2018 oppsummerte verdas leiande ryggforskarar kunnskapsgrunnlaget i The Lancet [8]. Konklusjonen var tydeleg: Vi veit mykje om korleis pasientar med ryggsmerter bør behandlast, og vi veit godt kva som ikkje verkar.

Dei fleste med uspesifikke korsryggsmerter har ikkje behov for MR, annan bildediagnostikk, sterke medisinar eller kirurgi. Likevel vert slike tiltak nytta hyppig i strid med både internasjonale tilrådingar og norske retningslinjer [8, 9].

Rundt 94 % av kostnadene påløper i spesialisthelsetenesta.

Norske registerdata viser at dei 5 % mest kostnadskrevjande muskel-skjelett-pasientane står for om lag 61 % av dei totale kostnadene over fem år, og at rundt 94 % av desse kostnadene påløper i spesialisthelsetenesta [10]. Mange av desse pasientane har ikkje hatt kontakt med anna førstelinjetilbod enn fastlegen før dei vert tilvist. Samstundes vert låg-verdi-tiltak nytta altfor ofte [10–12].

Dette mønsteret er dokumentert i norske registerdata for muskel-skjelettlidingar [10], og liknande mønster er rapportert i Danmark, som har eit primærhelsetilbod samanliknbart med det norske. Funn frå danske registerstudiar viser at så mykje som 30–50 % av pasientane i spesialisthelsetenesta ikkje har fått retningslinjefesta behandling i førstelinjetenesta før dei vart tilvist [11, 12].
30–50 % av pasientane i spesialisthelsetenesta har ikkje motteke retningslinjefesta behandling i førstelinjetenesta før dei vart tilvist.

Kva verkar?

Forskinga peiker samstemt på fleire tiltak med dokumentert effekt, der både The Lancet og WHO understrekar tydinga av ein aktiv og heilskapleg tilnærming.

Pasientopplæring og tryggjing

Gode forklaringar og meistringsstrategiar er tilrådd i alle retningslinjer [8, 9]. The Lancet understrekar at pasienten si forståing av smerte og tryggleik i aktivitet er nøkkelen til betring, medan WHO tilrår at strukturert pasientopplæring inngår som del av behandlinga [8, 13]. Dette krev tid og ein god relasjon mellom pasient og behandlar – noko som ofte vert utfordra av tidspress og pasientforventningar i allmennpraksis [14].

Rørsle, aktivitet og arbeidsretta tiltak

Tidleg aktivitet er ein av dei viktigaste faktorane for å førebyggje langvarige ryggplager.

Passivitet aukar risikoen for kroniske smerter, medan gradert retur til arbeid og tett oppfølging gjev betre resultat enn langvarig sjukefråvær [8, 13]. Både The Lancet-serien og WHOs retningslinjer løftar fram rørsle og deltaking framfor passiv behandling, og tilrår å redusere barrierar som ventetid og eigenbetalning. Fysisk aktivitet og trening er sentrale verkemiddel både i behandling og førebygging. Det vert tilrådd at trening vert strukturert og tilpassa den einskilde sitt behov og preferansar [8, 13].

Tiltak på arbeidsplassen, inkludert ergonomisk tilrettelegging, samarbeid mellom arbeidsgjevar og helsepersonell, og gradert retur til arbeid, bidrar til raskare betring og reduserer risikoen for langtidssjukefråvær [15]. Dette samsvarer med The Lancet-serien og WHOs vektlegging av aktivitet og arbeidsdeltaking [8, 13].

Manuelle og andre ikkje-medikamentelle tiltak

The Lancet åtvarar mot overforbruk av passive behandlingar som leddjustering, massasje og elektroterapi åleine, men opnar for tilpassa bruk som supplement til eigenaktivitet [8].

WHO gjev tilsvarande betinga tilrådingar. Spinalmaniputasjon og massasje kan vurderast som tillegg, medan traksjon, terapeutisk ultralyd, TENS og rutinemessig bruk av korsett eller belte vert frårådd [13].

Kognitive tilnærmingar

The Lancet Back Pain Series etterlyste allereie i 2018 auka fokus på biopsykososiale og kognitive tilnærmingar, og nyare studiar stadfestar effekten.

Kognitivt retta intervensjonar som fremjar forståing, tryggjing, gradvis eksponering og aktiv meistring har vist gode resultat ved langvarige ryggsmerter. Eksempel på intervensjonar som har vist lovande resultat er Kognitiv funksjonell terapi (CFT) og Pain Reprocessing Therapy (PRT).

Kognitiv funksjonell terapi (CFT) gav store og vedvarande forbetringar i smerte og funksjon, og var meir kostnadseffektiv enn vanleg behandling ved eitt års oppfølging [16]. Ei nyare treårsoppfølging viser at dei kliniske gevinstane i stor grad held seg over tid [17].

Pain Reprocessing Therapy (PRT) oppnådde at to av tre deltakarar vart smertefrie eller nesten smertefrie etter fire veker, med vedvarande gevinst ved eitt år [18]. WHO tilrår at kognitiv åtferdsterapi (CBT) kan inngå som del av behandlinga [13].

Multimodale forløp

For meir komplekse tilfelle gjev tverrfagleg biopsykososial oppfølging betre resultat enn enkelttiltak åleine [19]. Både The Lancet og WHO tilrår multimodale, koordinerte tiltak der legar, fysioterapeutar, kiropraktorar, psykologar og andre samarbeider [8, 13].

Kvifor er førstelinjen avgjerande?

Dei fleste pasientar med ryggsmerter har ikkje behov for spesialistbehandling. For dei fleste går plagene over utan spesifikke tiltak eller langvarig oppfølging. Førstelinjen må likevel ha kapasitet og kompetanse til å:

  • Selektere pasientar som treng spesialisthelsetenesta, til dømes ved akutt prolaps med funksjonstap.
  • Fange opp pasientar med høg risiko for langvarige plager og sjukefråvær, og tilby tett oppfølging tidleg.
  • Identifisere tidleg kven som treng kirurgi og kven som treng aktiv, meistringsretta oppfølging.

Tiltaka i WHOs retningslinjer er gode og gjev oss på mange måtar svaret på kva pasientane treng sett som gruppe, men dei må tilpassast pasienten sin situasjon. Det er her alle tre delane av evidensbasert praksis kjem inn – forskingsbasert kunnskap, klinisk ekspertise og pasienten sine verdiar og behov må balanserte.

Ved å byggje vidare på den kompetansen som allereie finst i førstelinjen, kan vi spare både pasientane og samfunnet for unødvendige kostnader. Dessverre vert ressursane ofte brukte omvendt: mest pengar går til få pasientar, seint i forløpet, når plagene har vorte alvorlege og kostbare [10, 11, 12].

Førebygging og tidleg innsats får mindre merksemd, sjølv om det er her gevinsten er størst.

For å snu utviklinga må vi:

  • Satse på rett behandling, til rett tid, frå rett kompetanse.
  • Stramme inn på låg-verdi-praksis som rutinemessig MR og unødvendig bruk av sterke medisinar.
  • Belønne førebygging, aktivitet og tiltak som held folk i arbeid.

Kva må gjerast?

Vi veit kva som verkar for personar med ryggsmerter, men held fram med å bruke ressursar på tiltak med låg effekt og høg kostnad.

Ryggsmerter er ein av dei største folkehelseuvfordringane våre. Når feil behandling og feil ressursbruk får dominere, mistar vi høvet til å hjelpe pasientane tidleg og effektivt. Samstundes aukar kostnadene dramatisk.

Sjølv om ryggsmerter er komplekse, treng vi ikkje gjere det komplisert. Vi kan redusere både liding og samfunnsøkonomiske tap – men då må vi tore å prioritere smartare.

Kjelder

1. GBD 2021 Low Back Pain Collaborators. Global, regional, and national burden of low back pain, 1990–2020, its attributable risk factors, and projections to 2050: a systematic analysis of the Global Burden of Disease Study 2021. Lancet Rheumatol. 2023;5(6):e316-e329.
2. Folkehelseinstituttet. Muskel- og skjeletthelse i Noreg. I: Folkehelserapporten. Oslo: Folkehelseinstituttet; 2022.
3. Folkehelseinstituttet. Sosiale helseforskjellar i Noreg. I: Folkehelserapporten. Oslo: Folkehelseinstituttet; 2022.
4. Al-Rammahy A, Al-Shather K, Bringedal BH. Sosial ulikheit i helse aukar. Tidsskr Nor Laegeforen. 2024 Apr 30;144(6).
5. NAV. 1 av 5 står utanfor arbeidslivet. Oslo: NAV; 2024.
6. Statens arbeidsmiljøinstitutt (STAMI). Faktabok om arbeidsmiljø og helse 2024. Oslo: STAMI; 2024.
7. Oslo Economics. Berekraft i praksis: Rygg- og nakkeplager i Noreg. Oslo: Oslo Economics; 2021.
8. Hartvigsen J, Hancock MJ, Kongsted A et al. What low back pain is and why we need to pay attention. Lancet. 2018 Jun 9;391(10137):2356-2367.
9. Helsedirektoratet. Lumbago (L03) – korsrygg, symptom/plager. I: Sykmelderveileder. Oslo: Helsedirektoratet; 2024.
10. Amundsen O, Moger TA, Holte JH et al. Patient characteristics and healthcare use for high-cost patients with musculoskeletal disorders in Norway: a cohort study. BMC Health Serv Res. 2024 Dec 18;24(1):1583.
11. Clausen S, Hartvigsen J, Johansson MS et al. Healthcare Utilisation in Danish Primary Care Among Patients With Low Back or Neck/Thoracic Spine Pain Before and After Assessment in Secondary Care. Musculoskeletal Care. 2024 Dec;22(4):e70017.
12. Nim C, Hartvigsen J, Skovsgaard CV et al. Physiotherapy and chiropractic healthcare utilization in adults with spinal pain: four-year trajectories of 47,777 Danish individuals. J Public Health (Berl.) (2025).
13. World Health Organization. WHO guideline on non-surgical management of chronic primary low back pain in adults in primary and community care settings. Genève: WHO; 2023.
14. Arnbak BA, Jensen TS, Lund RA et al. Usual care for low back pain and barriers to best practice: A cross-sectional study in Danish general practice. Musculoskeletal Care. 2024 Jun;22(2):e1911.
15. Cullen KL, Irvin E, Collie A et al. Effectiveness of Workplace Interventions in Return-to-Work for Musculoskeletal, Pain-Related and Mental Health Conditions. J Occup Rehabil. 2018 Mar;28(1):1-15.
16. Kent P, Haines T, O’Sullivan P et al. Cognitive functional therapy with or without movement sensor biofeedback versus usual care for chronic, disabling low back pain (RESTORE). Lancet. 2023 Jun 3;401(10391):1866-1877.
17. Hancock M, Smith A, O’Sullivan P et al. Cognitive functional therapy with or without movement sensor biofeedback versus usual care for chronic, disabling low back pain (RESTORE): 3-year follow-up. Lancet Rheumatol. 2025 Nov;7(11):e789-e798.
18. Ashar YK, Gordon A, Schubiner H et al. Effect of Pain Reprocessing Therapy vs Placebo and Usual Care for Patients With Chronic Back Pain. JAMA Psychiatry. 2022 Jan 1;79(1):13-23.
19. Kamper SJ, Apeldoorn AT, Chiarotto A et al. Multidisciplinary biopsychosocial rehabilitation for chronic low back pain. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(9):CD000963.

Unødige sjukemeldingar og henvisingar kostar milliardar

Tekst: Jørgen Jevne, fysioterapeut, kiropraktor og fagrådgjevar i Norsk Kiropraktorforening
JANUAR 2026

Trass i at Noreg har ei effektiv førstelinjeteneste der mange pasientar blir handterte godt, er det framleis svært mange som får feil behandling og dermed hamnar i ei allereie pressa spesialisthelseteneste. Konsekvensen av desse unødige henvisingane er ikkje berre feilbehandling, men ei rekning i milliardklassen – og pasientar som i verste fall berre blir verre.

35 % av pasientane som er langtidssjukemelde er ikkje tilbake i jobb 3 månader etter enda sjukemelding.

Dei fleste pasientar med muskelskjelettplager blir handterte i førstelinja i Noreg. Majoriteten oppsøkjer fastlege eller kiropraktor, der dei blir undersøkte og behandla, og dette er tilstrekkeleg. Norsk forsking frå Amundsen og kollegaer viser at dei aller fleste pasientane klarer seg med éin, eller nokre få, konsultasjonar [1]. Dette er ein rimeleg og effektiv modell som er i tråd med internasjonale retningslinjer. Ser ein samla på besøk hos kiropraktor, fastlege og fysioterapeut, viser tala frå Amundsen at 90 % av pasientane blir ferdigbehandla i førstelinja.

Nesten 90 % av alle MSK-pasientane blir ferdigbehandla i primærhelsetenesta.

Me kan difor slå fast at den norske førstelinjemodellen i all hovudsak er velfungerande. Likevel er muskelskjelettrekneskapen blodraud lesnad. Det blir anslått at muskelskjelettplager kostar 250 milliardar kroner årleg – korleis er det mogleg når majoriteten blir handtert godt [2]?

Sjukefråvær er dyrt – og ofte unødvendig

Sjukefråvær grunna muskelskjelettplager har vore stabilt høgt dei siste tjue åra. Over 30 % av sjukefråværet er grunna smerter i kroppen, og verst er det i fysisk tunge yrke som bygg og anlegg. Stubhaug og kollegaer ved Oslo universitetssjukehus viste at langvarige smerter kostar Noreg 128 milliardar kroner årleg, der nesten 80 prosent er tapt arbeidskraft i form av sjukefråvær, uførskap og redusert produktivitet. Av desse blir 80–100 milliardar anslått å vere grunna muskelskjelettplager [3].

Nasjonale og internasjonale retningslinjer viser tydeleg at sjukemelding som tiltak for å handtere muskelskjelettplager i dei fleste tilfelle er feil [4,5,6]. Kortvarige avbrekk frå ein fysisk eller psykisk krevjande jobb kan vere nødvendig, men utan å setje i verk rette tiltak parallelt – som ergonomiske tilpassingar, trivsel, variasjon i arbeidsform og hjelp-til-sjølvhjelp-tiltak – kan ei sjukemelding ofte vere starten på eit liv med utanforskap, einsamheit og isolasjon. Dette er alle faktorar som er knytte til auka plager for individet og auka kostnader for samfunnet.

35 % av pasientar som er langtidssjukemelde er ikkje tilbake i jobb tre månader etter enda sjukemelding.

Av pasientar som er sjukemelde meir enn 12 veker, er det i snitt 14 % som ikkje er tilbake i jobb eitt år seinare [7]. Tiltak retta mot å halde folk i arbeid er både samfunnsøkonomisk fornuftige og best for individet med plager.

Få pasientar står for mesteparten av kostnadene

Amundsen har avdekt at om lag 12 % av pasientane står for ein uproposjonal del av kostnadene. Det er fleire årsaker til dette. Kombinasjonar av ulike helsetenester er eit fordyrande element. Gruppa pasientar som har høg bruk av både fastlege og fysioterapi kostar om lag 20 gonger meir for samfunnet enn gruppa som berre nyttar kiropraktor. I tillegg er sannsynet for at pasienten blir vist vidare til endå dyrare spesialisthelseteneste om lag seksdobla dersom pasienten nyttar fastlege og fysioterapeut samtidig, samanlikna med pasientar som berre går til kiropraktor [1,8].

Ser ein på dei 5 % av pasientane som står for dei største offentlege kostnadene, dei såkalla høgkostpasientane, skuldast dette oftast henvisingar til spesialisthelsetenesta med påfølgjande dyre innleggingar og kostbare operasjonar. Overraskande mange av desse henvisingane er truleg heilt unødige. Norske registerdata viser at berre 30–50 % hadde fått adekvat førstelinjebehandling før dei vart innlagde og opererte [1,8]. Desse tala er i seg sjølve urovekkjande.

Nasjonale og internasjonale retningslinjer er eintydige i bodskapen når det gjeld handtering av ikkje-traumatiske muskelskjelettplager. Pasientane skal gjennomgå konservativ behandling over tid før ei henvising til spesialisthelsetenesta i det heile blir vurdert [9]. Det finst unntak, til dømes raskt progredierande skiveprolapsar med uttala nevrologiske utfall, men desse utgjer ein uvesentleg minoritet i den store samanhengen.

Berre 30-50% hadde fått adekvat førstelinjebehandling før dei vart innlagde og opererte

Sjølv i svært komplekse tilfelle av muskelskjelettplager viser ny forsking at desse bør handterast i spesialiserte senter i førstelinja. God behandling for denne gruppa inneber ei heilskapleg biopsykososial tilnærming etter modell frå kognitiv funksjonell terapi og liknande metodar, som nyleg har vist gode langtidsresultat ved ryggplager [10,11].

Det framstår difor openbert at mange pasientar i dag kunne ha unngått både sjukemeldingar og henvisingar til ei kostnadsdrivande spesialisthelseteneste som i praksis ikkje har eit fullgodt tilbod til denne gruppa. Resultatet ville vore store samfunnsinnsparingar og pasientar som slapp unødvendig venting, liding og kronifisering.

Arbeidslinja har aldri vore viktigare

Det norske arbeidslivet står framfor ei varsla krise. I 2025 står 700 000 nordmenn i arbeidsfør alder utanfor arbeidslivet. Det svarar til 20,5 % av den potensielle arbeidsstyrken, og trenden har diverre vore aukande [12]. Muskelskjelettplager er ei av dei viktigaste årsakene til legemeldt sjukefråvær, og uspesifikke smerter er òg ei hyppig årsak til uførskap på landsbasis. Å ta vare på og behandle den attverande arbeidsstyrken har difor aldri vore viktigare.

Forsking viser at behandling av dei hardast råka pasientane er utfordrande uavhengig av nivå i helsetenesta [13,14]. Dette er komplekse pasientar som krev omfattande, langvarig og kostbar behandling i spesialiserte settingar [11]. I eit samfunnsøkonomisk perspektiv er det difor langt viktigare å satse hardare på arbeidslinja for å hindre at utanforskapen aukar ytterlegare. Å redusere talet på høgkostpasientar frå 5 % til 4 % ville ha medført innsparingar i milliardklassen, men har vist seg svært vanskeleg i både forsking og praksis. Å hindre at delen utanfor arbeidslivet aukar frå 20,5 % til 25 % er truleg ei langt betre samfunnsøkonomisk investering enn å bruke hovuddelen av ressursane på pasientar med låg sannsyn for tilbakeføring til arbeid. I dag blir det dessverre brukt mykje ressursar på kostnadsdrivande behandling som i liten grad gir avkastning i form av auka arbeidskapasitet og redusert sjukefråvær.

Kostnadene blir først uhandsame når pasientar blir over- eller feilbehandla. Riktig og effektiv handtering tidleg gir kortvarige forløp som held pasientane i arbeid og kostnadene nede. Kvifor blir då så mange viste vidare til spesialisthelsetenesta utan at tilrådd behandling er prøvd først?

Systemet er rigga for fordyrande feilbehandling

Basert på tilgjengeleg forsking og utviklinga i kunnskapsgrunnlaget dei siste 20 åra er det openbert at ei trygg, god og effektiv førstelinje er avgjerande. Svaret er samansett, men ei kombinasjon av uvitenheit, manglande kunnskap, ressurspress og krevjande pasientforløp er sannsynlege forklaringar. Betre samhandling mellom aktørane i førstelinja bør vere eit satsingsområde, og ei tydelegare ansvarsdeling mellom fastlegar, kiropraktorar og fysioterapeutar er nødvendig.

Slik systemet er utforma i dag, er det nærast rigga for feilbehandling.

For ein fastlege i ein travel praksis er det enklare å møte ein kompleks ryggpasient med sjukemelding, medikament og henvising til biletdiagnostikk, sidan dette både sparer tid og ofte gir nøgde pasientar [15]. Paradoksalt nok er alle desse tiltaka i direkte konflikt med internasjonale tilrådingar.

Å bruke tid på pasienten gjennom god samtale, kognitiv åtferdsterapi, grundig klinisk undersøking og delt beslutningstaking er retningslinjeforankra tiltak [4,5,16], men dei er openbert meir krevjande for både klinikar og pasient. Systemet premierer difor ubevisst feilaktige henvisingar og sjukemeldingar som både er kostnadsdrivande og i strid med retningslinjene for god behandling.

Det krevst difor ei omfattande reform av refusjonssystema som i større grad tek vare på pasientane sitt behov for god helsehjelp i primærlinja, i staden for at helsepersonell blir premierte for å rekvirere pasientar til unødvendige undersøkingar, sjukemeldingar og operasjonar. Dette krev eit breitt tverrpolitisk og tverrfagleg samarbeid der forskinga i langt større grad må forankre avgjerdene. Forskinga er tilgjengeleg, og svara ligg på bordet.

No må me handle.

Forfattaren:

Olav Amundsen
Doktorgradsstipendiat – Institutt for folkehelse og tverrfaglege helsevitskapar
Bachelor i fysioterapi, Høgskulen i Oslo og Akershus, 2011–2014
Master i klinisk fysioterapi, Curtin University, 2017
Manuellterapeut, 2018
Doktorgradsstipendiat, Institutt for tverrfaglege helsevitskapar, 2021–2024
Pasientkjenneteikn og bruk av helsetenester hjå høgkostpasientar med muskelskjelettlidingar i Noreg

Kjelder:

1. Amundsen O, et al. Combination of health care service use and the relation to demographic and socioeconomic factors for

patients with musculoskeletal disorders: a descriptive cohort study. BMC Health Serv Res. 2023;23(1):858.

2. Skogli E, et al. Samfunnskostnader knyttet til muskel- og skjelettsykdom i Norge i dag. Rammer flest – koster mest. Oslo: MENON

Economics AS; . 2019.

3. Stubhaug A, et al. The costs of chronic pain—Long‐term estimates. European Journal of Pain. 2024.

4. Hartvigsen J, et al. What low back pain is and why we need to pay attention. The Lancet. 2018.

5. Foster NE, et al. Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, and promising directions. The Lancet. 2018.

6. Munk R, et al. Mens vi venter på nye retningslinjer for behandling av korsryggsmerter. Tidsskr Nor Laegeforen. 2020;140(8).

7. Kvile J. Kommer langtidssykemeldte seg tilbake i jobb? Oslo: Statistisk sentralbyrå; . 2024 Jul 08.

8. Amundsen O, et al. Patient characteristics and healthcare use for high-cost patients with musculoskeletal disorders in Norway: a

cohort study. BMC Health Serv Res. 2024;24(1):1583.

9. WHO. WHO guideline for non-surgical management of chronic primary low back pain in adults in primary and community care

settings. Geneva: World Health Organization. . ISBN: 978-92-4-008178-9. 2023.

10. Kent P, et al. Cognitive functional therapy with or without movement sensor biofeedback versus usual care for chronic, disabling

low back pain (RESTORE): a randomised, controlled, three-arm, parallel group, phase 3, clinical trial. The Lancet. 2023.

11. Hancock M, et al. Cognitive functional therapy with or without movement sensor biofeedback versus usual care for chronic,

disabling low back pain (RESTORE): 3-year follow-up of a randomised, controlled trial. Lancet Rheumatol. 2025;7(11):e789-e98.

12. NAV. 700 000 står utenfor arbeidslivet i Norge. Pressemelding; 8. august 2025.

13. Schwarz T, et al. Barriers to accessing health care for people with chronic conditions: a qualitative interview study. BMC Health

Serv Res. 2022;22(1):1037.

14. Risberg M. Pakkeforløp for pasienter med muskel- og skjelettplager? . Tidsskrift for Den norske legeforening 2018;138(10) 2018.

15. Arnbak BA, et al. Usual care for low back pain and barriers to best practice: A cross-sectional study in Danish general practice.

Musculoskeletal Care. 2024;22(2):e1911.

16. Lewis J, O’Sullivan P. Is it time to reframe how we care for people with non-traumatic musculoskeletal pain? Br J Sports Med.

2018.

Statsbudsjettet 2026: Refusjonsordninga blir vidareført – utan endring

Regjeringa foreslår i statsbudsjettet for 2026 (Prop. 1 S 2025–2026) å vidareføre den mellombelse refusjonsordninga for kiropraktorbehandling. Takstane blir ståande uendra, men løyvinga blir auka, og fondet for etter- og vidareutdanning blir styrkt.

Ordninga, som blei redda i siste liten våren 2025 etter at regjeringa først hadde vedteke å avvikla refusjonen heilt, består – men framleis med svært låge satsar. Sidan 1. juli 2025 har refusjonssatsen vore 4 kroner per førstegangskonsultasjon, og denne ordninga blir no foreslått vidareført uendra i 2026.

Totalt blir det foreslått 29,4 millionar kroner i statleg støtte til kiropraktorar i 2026:

18 millionar kroner til refusjonsordninga (kap. 2755 post 73)

11,4 millionar kroner til Fond for etter- og vidareutdanning av kiropraktorar (kap. 760 post 70)

Løyvinga til kiropraktorbehandling blir auka frå 9 til 18 millionar kroner. Takstnivået blir halde uendra, men regjeringa ventar auka bruk av takstane.

– Me er framleis langt unna tidlegare refusjonsnivå, men dette er eit teikn på at me blir lytta til, seier leiar i Norsk Kiropraktorforening, Anne Marie Selboskar Selven.

Vidarefører støtte til etter- og vidareutdanning

– Det er positivt at styresmaktene anerkjenner behovet for kompetanseutvikling i faget vårt, og aukar støtta til Fond for etter- og vidareutdanning av kiropraktorar i årets budsjett. Det viser at alt arbeidet me har lagt ned i denne saka dei siste to åra har bore frukter, seier Selven.

Fondet blei i utgangspunktet råka då regjeringa i 2024 kutta refusjonsordninga, ettersom fondsmidlane tidlegare blei genererte som ein prosentsats av refusjonsutbetalingane. Etter sterkt press frå Norsk Kiropraktorforening blei fondet redda i revidert nasjonalbudsjett for 2024 og fekk deretter ein eigen budsjettpost frå 2025. Denne posten er no vidareført og auka med 400 000 kroner i årets budsjett.

Støtte til forsking uteblir

Norsk Kiropraktorforening er skuffa over at regjeringa – i år som i fjor – let vere å løyva midlar til Forskningsstiftelsen Et Liv i bevegelse (ELiB). Stiftinga miste éin million kroner i statleg støtte i 2025, og budsjettforslaget for 2026 inneber ingen reversering av dette kuttet. Manglande finansiering svekkjer grunnlaget for å vidareføre og utvikla forskinga på muskel- og skjeletthelse – eit område som står for nær 40 % av alt sjukefråvær i Noreg.

Framleis uvisse om framtida

Sjølv om det var ein viktig siger å redda refusjonsordninga i 2025, gir årets budsjettforslag ingen teikn til styrking av kiropraktorane si rolle i primærhelsetenesta. Regjeringa vidarefører dagens ordning utan endringar, og utan å signalisera nokon gjeninnføring av ei ordinær refusjonsordning.

– Norsk Kiropraktorforening følgjer nøye opp dei vidare budsjettforhandlingane i Stortinget, og me vil halda fram med å arbeida for at kiropraktorar skal vere ein naturleg del av det offentlege helsetilbodet – slik at pasientar over heile landet har tilgang til naudsynt muskel- og skjelettbehandling, seier Selven.

 

Henta frå: https://www.kiropraktikk.no/2025/10/15/statsbudsjettet-2026-refusjonsordningen-viderefores-uten-endring/

Godt nytt: Kiropraktikken er fortsatt i Folketrygda!

Ap, Sp og SV snudde etter massivt press frå mange hald. Vi takkar fyrst og fremst foreninga vår, Norsk Kiropraktorforening som har stått på dag og natt sidan oktober. Dette er ein klar siger, men med bismak. Refusjonen regjeringa legg opp til, er berre ein symbolsk sum, og samhandlingstaksten kjem ikkje tilbake. Dette betyr at når kiropraktorar sender meldingar eller rapportar til fastlegen, får dei 0 kr, medan fastlegen får 123 kr for å svare. Dette svekkar samarbeidet innan primærhelsetenesta og går ut over pasientane.

Kampen er ikkje over – vi vil presse på for ei betre ordning, men vi har no i det minste eit forhandlingsrom.
På den positive sida: Pasientreiser består, så alle bør nytte retten til å sende inn rekning.

Ein stor takk til alle som har støtta oss, snakka varmt om faget vårt med politikarar og fagfolk, og sendt innspel til høyringa på Stortinget i januar. Det viser seg at det nyttar å stå på!

,

Endringar i regelverket for kiropraktorar frå 1. januar 2024

Frå og med 1. januar 2024 har Stortinget redusert folketrygda sin stønad til kiropraktorbehandling med 100 millioner kroner. Det betyr at

  • takstane i forskrift om stønad til dekking av kostnader til kiropraktorbehandling vert vesentleg redusert
  • takst K5 vert fjerna, for enkel pasientkontakt ved brev, telefonsamtale eller elektronisk kommunikasjon.

Dette fører til at eiegndelen vert høgare for pasientane. Vi ved Kiropraktorklinikken i Sogndal er svært skuffa over dette vedtaket, det er eit usolidarisk tiltak til pasientar som i alle år har teke mesteparten av kostnadane ved behandling.

Berre ei tå

Photo by Amy Humphries on Unsplash

Av: Jannike Skår, kiropraktor

Enkelte som oppsøkjer oss kommenterer at «det kunne no ha vore verre», at det dei plagast med er «ingenting» mot det andre må hanskast med. Og det er klart at om du tenkjer på tilstandar i u-land, på dei som av ulike årsaker er på sjukehus, eller berre leitar i nabolaget så kan du sikkert finne nokon som har det verre enn deg sjølv.

Men betyr det at du ikkje skal ta tak i det som du sjølv plagast med? Eg meiner nei. Og akkurat denne dagen var det ein som hadde bestemt seg for nettopp å ta tak i det. Eg hadde knapt fått han inn frå venterommet og introdusert meg sjølv før, han bryt ut: «men det er berre ei tå, altså!«.

Han var tydeleg brydd og tykte det var for gale å plage meg med berre ei tå. Saka var at denne vonde tåa gjorde at han knapt kunne gå. Det hadde vore ein våt sommar og han hadde gått mykje i støvlar. Som sauebonde var han mykje ute i terrenget og såg etter sauene sine. Tåa hadde vorte verre og verre og no nærma det seg sauesank. Han var fortvila. Plagene starta etter at han hadde vore uheldig å sparka inn i ein betongkant og snubla. Han hadde oppsøkt lege som rekvirerte røntgenundersøking. Bileta viste ingen strukturell skade eller anna som kunne forklare smertene, og han hadde arbeidd vidare som vanleg, men all trakkinga i gummistøvlar gjorde han berre verre.

Han klarte å få foten inn i treklogger, men klogger er ikkje brukande når det skal arbeidast. Han hadde prøvd å få tak i avløysar utan hell, og no sat han altså her hjå meg, fortvila.

Tåa var verken raud eller hoven, men testinga av leddutslag var svært smertefull. Etter at tåa hadde vore vond i mange veker var manipulasjonsbehandlinga også noko smertefull, men etter tre behandlingar avslutta vi. Han kunne no gå som normalt att. Han fekk stadfesta at det var rett å spørje om hjelp, og at storleiken på leddet ikkje er avgjerande for kor hemma ein kan verte.

Manipulasjon eller justering av ledd, er for mange sjølve varemerket på kiropraktikken. Teknikken har hjelpt pasientar over heile verda i 125 år. Ja, profesjonen kiropraktikk fyller faktisk 125 år i 2022! Og når ein har ein slik situasjon som denne gardbrukaren stod oppi, så kan denne behandlingsteknikken nærast framstå som reine mirakelet. No er det slett ikkje alltid slik. Dei fleste situasjonar er samansette. Årsaksforholdet kan og vere samansett, og ein treng dermed undersøking og behandlingsstrategi som tek omsyn til ulike faktorar. Men når det nettopp er leddmanipulasjon som trengst er det eit fantastisk verktøy!

Leddrørsle er noko som skjer utan at du tenkjer på det gjennom heile dagen når du er i aktivitet, noko av denne rørsla er viljestyrt og andre delar skal skje automatisk. Ein del av rørsla er den glidande rørsla som skjer mellom leddflatene, eller i nokre ledd eit kopla rørslemønster der fleire ulike rørsler er sett i hop.

Til dømes er det slik med ei sidebøying av lågryggen. Her må det både bøy og ei kopla vriding til i det enkelte leddet for at ryggen skal kunne bøygast. Og det er det passive samansette rørsleutslaget vi prøver å påverke med manipulasjonsbehandling. Og som bonuseffekt vert musklane også nevrologisk påverka av manipulasjonen. Så om du har vondt i korsryggen og klarar å bøyge deg fram men ikkje bakover, er det oftast manipulasjon som må til, og ofte er det mogleg å bøyge seg bakover med ein gong. Fordi manipulasjonen har hjelpt fasettledda til å kunne gli igjen og det gjer ekstensjon/bakoverbøy mogleg att.

Vi har tallause døme på kva ordentleg låste ledd kan gje av symptom etter 25 års praksis, men enkelte historier hugsar ein spesielt godt. Som den med fotballspelaren på Sogndal som for mange år sidan var sett ut av spel grunna knesmerter. Han hadde allereie stått over fleire kampar grunna dette kneet, han hadde vore til undersøking fleire stader, også til MR utan at det var funne noko forklaring på smertene. Han hugsa at plagene starta ved ei landing med lett vriding av kneet, og dermed var det sjølvsagt viktig å utelate at han ikkje hadde skada strukturar som leddband og menisk. Alt dette var heilt i orden. Like fullt var han så plaga at han ikkje kunne jogge lett ein gong. Smertene sat på utsida av leggen heilt oppe ved kneet, og ved undersøking var det svært ømt å ta på leggbeinet, fibula, og det var lite rørsle i leddet. Leddet vart justert så det song i veggane, og han kunne umiddelbart vektbere, og var tilbake på bana etter nokre dagar med behandling.

Ei anna nyare historie er ein fotballspelar med fremre ankelsmerter. Ho hadde gjort mange gode øvingar både i form av styrke, tøying og balanseøvingar, samt mobilisering av leddet med strekkband, men ankelen var like stiv og vond. Det var manipulasjon av ankelleddet ved talusbeinet som måtte til for å oppnå normal rørsle. Ho merka umiddelbart etter den eine manipulasjonen at rørsleutslaget var tydeleg endra, og ho klarte å gjere øvingane betre med ein gang.

Ein innser at det finst eit visst hierarki innan muskelskjelettsystemet når det gjeld status. Tydelegvis har smerter i lågryggen større status enn ei vond storetå. Eit framifrå døme på det var då landskjende faren til Ingebrigtsen-gutane; Gjert Ingebrigtsen, kommenterte til riksmedia at denne plagsame stortåa til Henrik var berre å amputere. Kva skal han eigentleg med denne tåa? Ho var no berre ei pest og ei plage. Vel, gardbrukaren frammi dalen veit betre, om ein spring etter klokka eller etter sauer så er stortåa viktig for å kunne fungere!

God helg!

(Foto av Amy Humphries on Unsplash)

Sogningane sine «smaovenne»

Photo by Roman Kraft on Unsplash

Av: Jannike Skår, kiropraktor

Sogningane har mange gode uttrykk som eg har lært desse 20 åra eg har vore her, nokre knakande gode og artige. Dette uttrykket som eg skriv om i dag er kanskje eit heilt personleg og lite utbreidd eitt, men godt er det.

Som kiropraktor møter eg menneske i alle livsfasar og i mange ulike livssituasjonar, og eg kjenner meg heldig som har desse menneskemøta kvar einaste dag. Og det er dei viktige menneskemøta dagens artikkel handlar om. Ein av mine pasientar oppsøkte meg for å få hjelp til mellom anna ei dårleg skulder og ho kunne fortelje meg at ho hadde gått gjennom sitt livs vanskelegaste periode.

Ho hadde opplevd det alle er mest redde for, nemleg å miste ektemaken, sin beste ven, han døydde etter fleire månader med sjukdom, og ho sat att åleine. Ho opplevde fantastisk støtte frå veldig mange, men etter gravferda vart det stilt, heilt stilt. Ho kjende på ei uendeleg tom kjensle, og vart brått overvelda av einsemd og sa til seg sjølv «eg har ingen vener!».

Etter å ha fått summa seg litt, fortsette ho samtalen med seg sjølv, og konkluderte etter kvart med at det berre var tull! Ho hadde nemleg nokre få svært gode og nære vener, og i tillegg ein heil haug med «smaovenne».

«Smaovenne»? spurde eg. Ja, slike som deg for eksempel. Meg? Ja, vi har no kjent kvarandre sidan du kom hit for 20 år sidan. Eg vart både forundra, beæra og rørt, og fekk noko å tenkje på. Eg kjende denne dama som ei eg seier hei til og småsnakkar med når me møtest, og som pasient, og eg vart altså definert som ein av hennar «smaovenne» …

Nokre veker etter var eg på matbutikken før arbeidsdagen min for å gjere storhandel då eg fekk ei oppringing, der temaet var trist. Ei eldre mor hadde vorte sjuk og tapt seg, og veninna som ringde meg gret på telefonen i fortviling. Dette vart veldig kjensleladd for meg og eg tok til tårene sjølv. Handlevogna var full og eg var eigentleg klar for å gå til kassa, men klarte det ikkje der og då, tårevåt som eg var.

Dette oppdaga ho som sat i kassa, butikksjefen, ho kom bort til meg spurte korleis det gjekk, gav meg ein klem og sa, veit du vi tek vogna di inn på kjølerommet så kjem du att seinare og betaler og hentar varene dine. Då eg kom ut att i bilen kjende eg på ei slik takksemd, og sa til meg sjølv; dette er ein av mine «smaovenne»!

Kvifor skriv eg om dette? Jau, fordi dette handlar om folkehelse. Det å verte sett, føle tilhøyrsel, vere ein del av eit samfunn, oppleve at nokon bryr seg, det har mykje å seie for trivselen vår. Det har mykje å seie for oss dei dagane vi treng det som mest, dei dagane vi treng eit lite klapp på skuldra, ein klem, eit «hei», eit smil. Det har mykje å seie for korleis vi taklar kvardagen, mykje å seie for om det ser heilt mørkt ut, eller litt lysare.

Og det betyr sannsynlegvis mykje meir enn vi anar, på dei andre dagane gjennom året også. Tenk på alle dei du møter gjennom ein dag, bilmekanikaren, naboen i traktoren, han i grønsakavdelinga, bussjåføren du vinkar til, postdama, ho Åse på Nybø Blomster, den eldre mannen du ikkje veit namnet på men som du møter kvar gong du er butikken. Gir du eit nikk, eit smil, så får du eitt tilbake og det løftar deg gjennom dagen, utan at du knapt veit det.

I min kvardag som kiropraktor, tenkjer eg ofte at eg har verdas beste jobb. Mest fordi vi ofte kan hjelpe folk med plagene deira. Men også grunna menneskemøta. Den viktige samtalen om situasjonen pasienten står i, av og til ein heilt uproblematisk ein, men andre gongar ein overveldande vanskeleg situasjon som påverkar tankane, søvnen, påverkar overskotet til fysisk aktivitet, og dermed påverkar muskelskjelettsystemet.

For pasienten betyr det mykje å få ei undersøking, i mange tilfelle kunne få ei diagnose der og då, ei forklaring på samanhengen, verte teken på, få ei behandling som ofte gir merkbart resultat, leggje ein plan saman om kva han eller ho kan gjere sjølv, samtale om kva ein kan forvente. Dette betyr mykje, men kven veit, kanskje føler pasienten også at han har fått ein ny «smaovenn».

Ta vare på kvarandre!

 

(Photo by Roman Kraft on Unsplash)

Muskel- og skjelettplager kostar mest

 

https://www.kiropraktikk.no/Aktuelt/ny-forskningrapport-rygg-og-nakkeplager-rammer-1-2-millioner-nordmenn-hvert-aar-og-er-stoerste-enkeltaarsak-til-yrkesfravaer

 

Vi fylgjer retningslinjene – dette er anbefalingane for ryggsmerter

«Harvard Blogg» har skrive ein blogpost der dei går gjennom resultata frå eit stort studie som viser at NSAIDS (betennelsesdempande medisin) ikkje har større effekt enn placebo mot ryggsmerter og derfor ikkje vert anbefalt som fyrsteval mot ryggsmerter (1). Vidare går dei gjennom retningslinjer for behandling utforma av American College of Physicians som viser at ikkje-medikamentell behandling er å føretrekke mot ryggsmerter (2).

Nyoppståtte korsryggsmerter av kortare varigheit enn 12 veker:
• Akutte ryggsmerter går oftast over av seg sjølv og er sjeldan farleg. Ynskjer du  å lindre smertene rår ein til  leddmanipulasjon i ryggsøyla, og /eller massasje, nålebehandling.
• Smertestillande som NSAIDS er IKKJE fyrstevalg.

Langvarige korsryggsmerter med varigheit over 12 veker:
• For pasientar med langvarige ryggsmerter rår ein først og fremst til fysisk aktivitet/trening (rørsle/balanse/styrke).
• Dette kan med fordel verte kombinert med behandling som manipulasjonsbehandling, nålebehandling, samt teknikkar for stressreduksjon og/eller kognitiv terapi.

Les meir her eller ta kontakt med oss om du har spørsmål eller treng hjelp.

1. Machado GC et al. Non-steroidal anti-inflammatory drugs for spinal pain: a systematic review and meta-analysis. Annals of the Rheumatic Diseases 2017;76:1269-1278.

2. Qaseem A et al. Noninvasive Treatments for Acute, Subacute, and Chronic Low Back Pain: A Clinical Practice Guideline From the American College of Physicians. Ann Intern Med. 2017;166:514–530.